Home » Lajme, Opinione » Opinion: Të drejtat themelore dhe të njeriut

Opinion: Të drejtat themelore dhe të njeriut

Ali Hertica 

Të drejtat rrethore, të referuara gjithashtu si të drejta themelore ose të drejta të njeriut, janë norma themelore, të paprekshme ligjore që duhet t’u garantojnë qytetarëve lirinë personale dhe një ekzistencë dinjitoze dhe që duhet të kufizojnë ndërhyrjen nga qeveria në veçanti. Në Kosovë, këto të drejta përcaktohen në ligjin më të lartë kombëtar, Kushtetuta. Të drejtat themelore janë të drejta publike, të cilat individët mund t’i përdorin kundër qeverisë. Në një numër rastesh, të drejtat themelore mund të thirren gjithashtu midis qytetarëve ose palëve private, efekti horizontal i të drejtave themelore. 

Termat të drejta themelore dhe të drejtat e njeriut përdoren shpesh në mënyrë të njëjtë. Në Kushtetutën  Kosoves, termi të drejta themelore përdoret për të përcaktuar të drejtat themelore.Përdorimi i termave të ndryshëm nuk synon të bëjë një dallim thelbësor. Në përgjithësi, të drejtat e njeriut janë të drejta globale që vlejnë për të gjithë njerëzit, pavarësisht nga vendi ku ata banojnë. Të drejtat themelore janë të drejtat e parashikuara në ligjin kombëtar që vlejnë vetëm për shtetasit e atij vendi. 

Në një nivel ndërkombëtar, të drejtat e njeriut përcaktohen në traktatet e iniciuara dhe / ose hartuara nga organizata ndërkombëtare si Kombet e Bashkuara, Këshilli i Evropës dhe Bashkimi Evropian. Këto traktate zbatohen në vendet që kanë nënshkruar dhe ratifikuar traktatin përkatës. Në të gjithë botën, një traktat i rëndësishëm është Deklarata Universale e të Drejtave të Njeriut (UDHR), e miratuar në 1948 për të parandaluar mizoritë dhe gjenocidin siç janë ato të kryera nga nazistët në të ardhmen. 

Filozofia që qytetarët kanë të drejta themelore nuk është e përjetshme. Ideja lindi kryesisht gjatë periudhës së iluminizmit, dokumentet e para ishin Deklarata Franceze e të Drejtave të Njeriut dhe Qytetarit të vitit 1789 dhe Bill i të Drejtave Amerikane i 1791. 

Leave a Reply

You must be Logged in to post comment.

© 2020 KosovaLindore · RSS · Designed by Theme Junkie · Powered by WordPress
ShqipEnglishDeutsch