Çekani si instrument i tmershëm i vrasjes – dhunë e papërballueshme që shkatërroi familje

Read Time:5 Minute, 2 Second

Çerkin Ibishi
Vështrim letrar i romanit “Çekani i vdekjes” i autorit Xhavit Çitaku
Romani “Çekani i vdekjes” i ndërtuar me mjeshtri të nivelit të lart artistik nga autori
Xhavit Çitaku është një dëshmi e fuqishme e një periudhe të errët në historinë e
Kosovës, duke u përqendruar në dramën njerëzore dhe psikologjike të personazheve
që përjetuan dhe dëshmuan tmerrin e luftës. Ai ngërthen në vetvete një kompleksitet
të madh tematik dhe stilistik, duke eksploruar ndërthurjen e krimit, dhimbjes dhe
shpresës, në një ambient ku drejtësia shpesh mbetet e pambrojtur.

Personazhet kryesore Elezi dhe Meta janë simbol i dhunës ekstreme dhe i errësirës
morale që pushtoi një pjesë të komunitetit gjatë konfliktit. Vrasjet makabre të kryera
prej tyre, sidomos përdorimi i çekanit si instrument i tmerrshëm i vrasjes, përbëjnë një
përfaqësim të dhunës së papërballueshme që shkatërroi familje dhe shoqëri.
“Elezi i mbante viktimat, Meta i godiste. Ishte një proces i shpejtë, i heshtur dhe i mbuluar
nga zhurma e muzikës në katin sipër. Nuk kishte gjyq, nuk kishte aktakuzë. Mjaftonte një
dyshim – dhe goditja e parë në kokë ishte vendimi përfundimtar. Një goditje. Dhe gjithçka
merrte fund” shkruan autori dhe vazhdon : “Çdo natë, për të mbuluar britmat e të rrahurve e
të vrarëve, kafeneja në katin e sipërm punësonte një orkestër. Muzikë e gjallë, këngë të lehta
jugosllave, ndonjëherë edhe melodi që ngjanin me folklorin shqiptar. Askush nuk guxonte të
thoshte se muzika nuk ishte për argëtim – ishte pëlhura që mbulonte krimin. Kush e dinte të
vërtetën, nuk fliste. Kush e kishte përjetuar, nuk jetonte më.”
Mungesa e ndëshkimit për këto krime krijon një vrimë të thellë në narrativën e
drejtësisë, duke reflektuar se si traumat e luftës mbeten shpesh të pazgjidhura, duke
ushqyer urrejtje dhe ndarje të mëtejshme.
Trashëgimia e tyre, përmes djemve që bashkëpunuan me ushtrinë dhe policinë
serbe, tregon sesi errësira kalon në brezat pasardhës dhe se si bashkëpunimi me
pushtuesin shkatërron themelet e komunitetit dhe besimit midis njerëzve.
Në kontrast të fuqishëm me dhunën e Elezit dhe Metës, romani sjell portretet prekëse
të nënës Gjylë dhe gruas Hava — dy gra që përfaqësojnë humbjen, vuajtjen dhe
shpresën e përjetshme të një komuniteti të plagosur. Nëna Gjylë, që pret kthimin e
djalit të saj të vetëm, Hamdiun, dhe gruaja Hava, që humbi burrin në fushën e punës
dhe nuk e pa më kurrë, përmbajnë intensitetin emocional të historive të humbjeve
personale që lufta shkaktoi. Këto rrëfime i japin romanit një dimension human dhe
emocional, duke e bërë lexuesin pjesëmarrës në dhimbjen dhe reflektimin mbi
pasojat e konfliktit.
Përfshirja e figurave historike si Shaban Polluzha dhe Aziz Zhilivoda e lidh romanin
me realitetin më të gjerë historik dhe politik. Këta persona përfaqësojnë përpjekjet e
komunitetit për rezistencë dhe liri, por edhe sfidat e vazhdueshme për të ruajtur
dinjitetin dhe identitetin në një kohë kur padrejtësia dhe dhuna duket se dominojnë.
Ky shtresim historik i jep romanit peshë dhe kontekst, duke shkuar përtej dramës
personale në një reflektim të shoqërisë në tërësi.
Temat kryesore dhe mesazhi
Romani eksploron tema universale si dhuna, padrejtësia, përgjegjësia, mos
ndëshkimi i krimit, humbja dhe shpresa. Ai sfidon lexuesin të reflektojë mbi natyrën e
së keqes dhe rolin e saj në jetët e njerëzve, si dhe mbi nevojën për të kërkuar drejtësi
dhe për të mos harruar. Nëpërmjet rrëfimeve të familjeve dhe dialogjeve dramatike,
tregohet se si traumat e luftës nuk janë vetëm histori të së kaluarës, por plagë që
vazhdojnë të ndikojnë në shoqëri dhe breza të rinj.
Një tjetër mesazh i fortë i romanit është kërkimi i faljes dhe pajtimit si mënyra e vetme
për të shëruar plagët dhe për të ndërtuar një të ardhme më të ndritur. Përballja me të
kaluarën, përmes kujtesës së dhimbshme dhe njohjes të së vërtetës, është kyç për
rindërtimin jo vetëm fizik, por edhe shpirtëror të komunitetit.
Stili dhe struktura
Stili narrativ i romanit është i fuqishëm dhe intim, duke kombinuar rrëfime personale
me dialogje familjare dhe përshkrime dramatike. Kjo ndërthurje e bën narrativën të
gjallë dhe prekëse, duke krijuar një lidhje të fortë emocionale me lexuesin. Dialogjet
intensive dhe rrëfimet e të mbijetuarve japin një dimension autentik, që e çon
lexuesin brenda botës së personazheve dhe i lejon të përjetojë vuajtjet dhe shpresat
e tyre në mënyrë direkte.
Simbolet dhe metafora në roman
Romani përdor një sërë simbolesh dhe metaforash që theksojnë dhe përforcojnë
mesazhet dhe emocionet e ngjarjeve të përshkruara.
Çekani – Një simbol i dhunës dhe shkatërrimit. Në roman, përdorimi i çekanit nga
Elezi dhe Meta për të vrarë shqiptarët shërben si metaforë e brutalitetit që nuk njeh
asnjë kufi njerëzor. Çekani, i zakonshëm si një vegël pune, në këtë kontekst kthehet
në një instrument makabër vdekjeprurës, duke treguar se sa thellë dhuna ka
depërtuar në jetën e përditshme të komunitetit.
Syri i pëlcitur i Metës – Ky episod përshkruhet jo vetëm si një ngjarje fizike, por edhe
si një simbol i drejtësisë hyjnore apo i ndëshkimit që vjen nga një fuqi më e lartë, e
cila dënon krimin dhe padrejtësinë. Për qytetarët e Drenicës, kjo përfaqëson një
paralajmërim dhe një kujtesë se çdo veprim i errët ka pasojat e veta.
Nëna Gjylë dhe shpresa e humbur – Nëna Gjylë që pret kthimin e djalit të saj të vrarë
është një metaforë për dhimbjen dhe pritjen e pafund të shumë familjeve të thyer nga
lufta. Ajo përfaqëson amvisërinë e shpresës dhe dëshirën për paqe, megjithë
dhimbjen e thellë që i ka mbetur.
Humbja dhe toka – Në roman, toka ku ndodhin shumë ngjarje tragjike është një
simbol i rrënjëve, i lidhjes me vendin dhe identitetin. Humbja e njerëzve të dashur në
atë tokë nënkupton një zhgënjim të thellë dhe një thyerje të lidhjes me origjinën, që
shumë herë ka rëndësi thelbësore për rikthimin dhe rindërtimin e jetës.
Dhe krejt në fund : Ky roman është një thirrje për të mos harruar dhe për të kërkuar
drejtësi, por edhe një reflektim i thellë mbi natyrën njerëzore dhe fuqinë e faljes. Ai na
kujton se pas çdo konflikti fshihen histori njerëzore, që kërkojnë dëgjim, mirëkuptim
dhe shërim. Përmes portretizimit të personazheve si Elezi, Meta, nëna Gjylë, gruaja
Hava,familja e Fikrijes dhe figurave historike, romani krijon një mozaik të pasur
emocional dhe historik që bën të domosdoshëm reflektimin mbi të kaluarën dhe
përpjekjen për një të ardhme më të mirë.
I urojmë suksese të pandalshme krijuesit të vyer Xhavit Çitakut i cili deri me tash i ka
dhuruar lexuesve pesë romane me vlera të larta artistike, vepra këto që, sipas
kritikës letrare, lexohen me një frymë. /ç/