Amerika përqafon imperializmin dhe braktis Europën

Read Time:17 Minute, 57 Second

Në vitin 2025, Amerika e braktisi Ukrainën dhe Europën përballë Rusisë dhe zgjodhi të kaluarën perandorake si të ardhme. Ky është një moment kthese. Uashingtoni miratoi me gatishmëri këmbënguljen e Moskës për ta ndarë botën në sfera influence sipas modelit të shekullit XIX. Inteligjenca artificiale po i zë me shpejtësi vendin hidrokarbureve si burimi kryesor i pasurisë dhe ndikimit. Vetëm shtetet me rezerva armësh bërthamore mbeten realisht sovrane.

23 janar 2026 – Tomasz Kamusella – Artikuj dhe Komente

Vdekja e paralajmëruar e dividendës së paqes

Pas Luftës së Dytë Botërore, Akti Final i Helsinkit i vitit 1975 stabilizoi Europën dhe botën e pasluftës, duke frenuar kështu mundësinë e një konflikti bërthamor. Parimi i paprekshmërisë së kufijve në Europë përbënte shtyllën kryesore të këtij konsensusi, i cili mbijetoi pothuajse i pakontestuar për tri dekada pas-komuniste. Apo jo?
Nën vëzhgimin dhe nxitjen e Moskës, Lufta e Nagorno-Karabakut (1988–1994) dhe Lufta e Transnistrisë (1990–1992) ndryshuan në mënyrë të njëanshme kufijtë shtetërorë të Azerbajxhanit dhe Moldavisë, përkatësisht, duke i futur këto vende në sferën neo-imperiale të ndikimit të Rusisë post-komuniste. Perëndimi mezi i vuri re këto zhvillime, duke i justifikuar si ngjarje që ndodhnin “jashtë” ose në periferi të Europës. Shpresa e verbër ishte për një Rusi demokratike dhe për tregje të reja, jo për ringjalljen e Perandorisë Ruse.
As nuk u vu re nga Perëndimi fakti që, në vitin 1994, Kremlini instaloi një kukull ruse në Bjellorusi. Dy vjet më vonë, Rusia nisi ta përthithte Bjellorusinë me “mjete paqësore”, përmes një shteti bashkimi të pabarabartë. Pas shtypjes së protestave pro-demokracisë në vitin 2020, Bjellorusia u bë një vasal i bindur në duart e Moskës.

Kur Rusia pushtoi ushtarakisht një të pestën e Gjeorgjisë në vitin 2008, Perëndimi, i varur nga hidrokarburet ruse, shprehu keqardhje për Tbilisin, por iu përmbajt kursit të vjetër të qetësimit të Moskës. Shumëkush preferoi të mendonte se Gjeorgjia, bashkë me Azerbajxhanin dhe Armeninë, është pjesë e Azisë, jo e Europës. Hezitimi për të pranuar neo-imperializmin e Rusisë së ringjallur, e aq më pak për ta qortuar Moskën për këtë arsye, u bë qëndrimi i paracaktuar i Perëndimit.
Kjo nuk ndryshoi as në vitin 2014, kur Rusia pushtoi dhe aneksoi Krimenë e Ukrainës. Për nga sipërfaqja, gadishulli është i barabartë me Shqipërinë ose Armeninë.

Nënshkruesit e Memorandumit të Budapestit të vitit 1994 qëndruan duarkryq, sikur të mos ishin pikërisht garancitë e sigurisë të Britanisë, Rusisë dhe SHBA-së ato që e kishin bindur Ukrainën të hiqte dorë nga arsenali i tretë më i madh në botë i raketave bërthamore. Nuk duhet harruar as që Kina dhe Franca iu bashkuan korit të garantuesve të integritetit territorial të Ukrainës.
Megjithatë, e vetmja “goditje në kyç” për Kremlinin pas grabitjes së Krimesë ishte pezullimi i Rusisë nga Këshilli i Europës. Ndërkohë, rrjedha e hidrokarbureve ruse drejt Europës u rrit me hapa gjigantë. Pesë vjet më vonë, në vitin 2019, deputetët rusë u ripranuan triumfalisht në Asamblenë Parlamentare të Këshillit të Europës, për zhgënjimin e madh të homologëve të tyre ukrainas.

U desh sulmi i plotë i Rusisë ndaj Ukrainës në vitin 2022, i nisur pjesërisht edhe nga Bjellorusia, që Perëndimi të kuptonte se Kremlini ishte serioz në rikthimin e tij imperialist të Europës. Por reagimi fillestar ishte i zbehtë, i ngadaltë dhe pothuajse pajtues. Europa Perëndimore dëshironte të kthehej sa më shpejt te normaliteti i zakonshëm i biznesit. As NATO dhe as BE-ja nuk ishin gati të zbatonin parimin e Helsinkit për paprekshmërinë e kufijve në Europë.
Nënshkruesit e Memorandumit të Budapestit, sërish, panë nga ana tjetër. Me shumë vonesë dhe për zemërimin e Kremlinit, Uashingtoni filloi ngadalë t’i furnizonte Kievit një rrjedhë të kufizuar pajisjesh dhe inteligjence. Kjo ndihmë siguroi që, nga njëra anë, Ukraina të mos shembej, ndërsa nga ana tjetër, të mos ishte në gjendje të sulmonte objektiva brenda Rusisë ose në Krimenë e pushtuar. Shtetet kryesore europiane iu bashkuan me ngurrim përpjekjes së udhëhequr atëherë nga SHBA-ja. Ukrainasit, me të drejtë, menduan se bota demokratike i kishte harruar vuajtjet e tyre dhe luftën për liri e pavarësi.

U deshën dy vjet që Europa të kuptonte se, pas grabitjes së Ukrainës, Moska nuk do të ndalej. Kjo vetëdije erdhi më shpejt te shtetet tradicionalisht neutrale të Finlandës dhe Suedisë. Prandaj ato u ngutën t’i bashkoheshin NATO-s përkatësisht në vitet 2023 dhe 2024.
Në vitin 2025, Donald Trump e nisi mandatin e tij të dytë si president i SHBA-së duke e braktisur Ukrainën dhe kauzën e saj në favor të Rusisë. Uashingtoni ia la Europës barrën e pagesës dhe furnizimit me armë dhe mbështetje ekonomike për Ukrainën. Megjithatë, nëse e zgjedh këtë, Amerika mund të tërheqë inteligjencën dhe kapacitetet kyçe ushtarake mbështetëse si nga Ukraina ashtu edhe nga Europa, duke i bërë ato të cenueshme ndaj sulmeve të mëtejshme ruse.

Akti Final i Helsinkit ka vdekur. Paqja dhe stabiliteti i pasluftës në Europë kanë marrë fund. Edhe Memorandumi i Budapestit ka vdekur. Ka marrë fund gjithashtu zgjidhja politike e negociuar me kujdes pas rënies së komunizmit dhe shpërbërjes së Bashkimit Sovjetik. As Karta e Kombeve të Bashkuara e vitit 1945 nuk ka më ndonjë rëndësi, edhe pse ajo këshillon rreptësisht që anëtarët e organizatës “të përmbahen […] nga kërcënimi ose përdorimi i forcës kundër integritetit territorial ose pavarësisë politike të çdo shteti”.

Sferat e ndikimit, ose “Jalta 2”

Imperializmi i vjetër dhe i sprovuar i së kaluarës pritet të bëhet rruga e së ardhmes në shekullin XXI. Pas aneksimit të Krimesë, duke filluar nga viti 2015, diktatori rus Vladimir Putin ka shprehur vazhdimisht dëshirën e tij për ta copëtuar Europën dhe botën në sfera perandorake ndikimi në një konferencë “Jalta 2” (qartazi e planifikuar të mbahet në Krimenë e pushtuar). Kjo kërkesë gjeti veshë të hapur te Trumpi, kur gjatë mandatit të tij të parë si president i SHBA-së, në vitin 2018, u takua me Putinin — në mënyrë domethënëse — në kryeqytetin finlandez, Helsinki. Të dy udhëheqësit folën privatisht përmes një përkthyesi të siguruar nga Rusia. Për pasojë, askush në SHBA apo në Europë nuk e di se çfarë u diskutua dhe nëse u arrit ndonjë marrëveshje.

Dyshimi i fortë është se Jalta 2 tashmë ka ndodhur, pra pikërisht në këtë takim privat të Helsinkit në vitin 2018. Presidenca e dytë e Trumpit duket se po punon me shpejtësi dhe vendosmëri për realizimin e këtij pakti sekret. Në një varg veprimesh të shpejta, në vitin 2025, Uashingtoni e braktisi Europën dhe Ukrainën dhe, në përputhje me Doktrinën Monroe të fillimit të shekullit XIX, i shpalli Amerikat si sferën e tij të vetme të ndikimit. Trumpi madje ka shprehur mundësinë e përdorimit të forcës ushtarake për të aneksuar Kanadanë dhe Grenlandën, duke imituar grabitjen e Krimesë nga Putini në vitin 2014.
Qëllimi i administratës aktuale amerikane është si zgjerimi territorial, ashtu edhe konsolidimi i kontrollit mbi Hemisferën Perëndimore, gjë e theksuar edhe nga ndërhyrja ushtarake e Uashingtonit në Venezuelë.

Në përputhje me opinionin e tij përçmues ndaj vendeve afrikane, Trumpi hoqi dorë nga Afrika, duke ia lënë kontinentin Rusisë dhe Kinës për ta ndarë mes tyre si dy perandori. Ndërkohë, vëmendja e Uashingtonit është përqendruar te frenimi i Kinës në Brezin e Paqësorit, ku rreziku i një përballjeje për Tajvanin është i madh dhe tani do të përfshinte edhe Japoninë. Për momentin, përplasja mes Uashingtonit dhe Pekinit kufizohet në pika strategjike ngushtimi.
Amerika e nxori Kinën nga çdo kontroll mbi Kanalin e Panamasë dhe, së bashku me Tajvanin, i kufizon Pekinit qasjen te mikroçipet më të avancuara, të domosdoshme për zhvillimin e inteligjencës artificiale. Në kundërpërgjigje, Kina vendosi kufizime mbi eksportet e elementeve të rralla të tokës, po aq jetike për ndërtimin e pajisjeve mbi të cilat funksionon IA.

Pavarësisht se Rusia është agresori, Trumpi nuk i vendosi kurrë Kremlinit ndonjë ndëshkim me peshë. Përkundrazi, ai herë pas here pezulloi ose kufizoi mbështetjen amerikane për Ukrainën dhe ushtroi presion të fortë mbi Kievin që, de facto, të kapitullonte para Rusisë. Kështu, Uashingtoni tashmë ka filluar ta kalojë Ukrainën në sferën e ndikimit të Rusisë, pavarësisht nga vullneti i vetë ukrainasve.
Siç përcaktohet në nenin 85 të Kushtetutës së Ukrainës, ata duan që vendi i tyre t’i bashkohet NATO-s dhe BE-së dhe nuk pranojnë të heqin dorë nga asnjë territor ukrainas në favor të Rusisë. Ky qëndrim “pengues” i Kievit — i konsideruar patriotik nga ukrainasit dhe europianët — i pakënaq si Uashingtonin, ashtu edhe Kremlinin.

Nëse Trumpi duket si një aset rus, vepron si një aset rus dhe flet si një aset rus, atëherë ka shumë gjasa që të jetë një aset rus. Ndoshta Kremlini nuk zotëron ndonjë material komprometues për ta shantazhuar Trumpin. Megjithatë, presidenti aktual amerikan ndan qartazi pikëpamjen e Putinit se bota duhet të ndahet mes disa perandorive (të ashtuquajtura superfuqi), secila me sferën e vet ekskluzive të ndikimit.
Qartazi, Trumpi është i mahnitur nga Putini dhe diktatorë të tjerë, qoftë Alyaksandr Lukashenka i Bjellorusisë apo Recep Erdoğan i Turqisë. Trumpi po e çmonton aktivisht demokracinë amerikane, të cilën e sheh si joefikase dhe kufizuese.

Presidenti amerikan e modelon veten sipas Putinit. Baronët teknologjikë të Amazon, Microsoft, Google dhe Tesla u përkulën para Trumpit, ashtu si oligarkët rusë para Putinit në vitin 2000. Mikhail Khodorkovsky, i cili nuk iu bind vijës zyrtare, u zhvesh nga pasuritë e tij dhe u hodh në një kamp të stilit gulag për një duzinë vitesh. Edhe Elon Musk i Teslës u përpoq të kundërshtonte, por pas një muaji iu nënshtrua vullnetit të Trumpit. Departamenti Amerikan i Mbrojtjes u riemërua si Departamenti i Luftës, duke shpallur hapur përqafimin e imperializmit dhe militarizmit nga ana e Uashingtonit, në imitim të politikave agresive perandorake të vetë Rusisë.

Së fundi, por jo më pak e rëndësishme, duke shkelur traditën e gjatë të moslegjislacionit për këtë çështje në vendet anglishtfolëse, Trumpi e shpalli anglishten si gjuhën e vetme zyrtare të SHBA-së. Pesë vjet më parë, Putini kishte ndryshuar Kushtetutën ruse, ndër të tjera, për ta shpallur rusishten si gjuhën e “kombit formues të shtetit”, pra të rusëve etnikë. Joanglishtfolësit në Amerikë, ashtu si jorusishtfolësit në Rusi — qofshin emigrantë apo popuj autoktonë — duhet të heqin dorë nga gjuhët dhe kulturat e tyre ose të përballen me pasoja.
Administrata amerikane tani “është e detyruar të ndryshojë, të heqë ose të ndalojë në çfarëdo mënyre prodhimin e dokumenteve, produkteve ose shërbimeve të tjera të përgatitura ose të ofruara në gjuhë të tjera përveç anglishtes”. Ky përqafim i nacionalizmit etno-gjuhësor si pjesë përbërëse e paketës perandorake bashkëkohore praktikohet edhe në Kinë. Nën drejtimin e kryetarit Xi Jinping, pakicat dhe gjuhët e tyre shtypen në interes të shndërrimit të kinezishtes në gjuhën e vetme zyrtare të vendit.

Kjo njësi perandorake e bazuar në gjuhë dhe ky justifikim për pushtime sollën konceptin e “botës ruse”. Kremlini i rezervon vetes në mënyrë të njëanshme të drejtën për të ndërhyrë kudo jashtë kufijve të Rusisë ku mund të jetojë një komunitet rusishtfolës i “bashkatdhetarëve” të rrezikuar. Ky është një nga “justifikimet” e Moskës për luftën e saj kundër Ukrainës. Në vitin 2025, Uashingtoni paraqiti kundërpeshën e këtij koncepti rus, atë të “Anglosferës”. Domethënë, Strategjia e re e Sigurisë Kombëtare paralajmëron se Amerika “do të kundërshtojë […] kufizimet ndaj […] Anglosferës, […] veçanërisht mes aleatëve tanë” në Europë dhe në mbarë botën.
Për momentin, Anglosfera është një platformë bashkëpunimi gjeostrategjik. Por brenda pak kohe mund të shndërrohet në një trampolinë për pushtime. Po kështu, Pekini përdor argumentin e gjuhës së përbashkët kineze për të justifikuar synimet e tij ndaj Tajvanit, pra në kërkim të një uniteti të plotë politik dhe etnik kinez.

Europa: një armik sistemik?

Cili është vendi i Europës shumëgjuhëshe dhe multikulturore në këtë botë të re të guximshme të së kaluarës, të ndarë midis sferave të ndikimit të perandorive bashkëkohore?
Putini e konsideron këtë kontinent pjesë të Perëndimit kolektiv “të lig”, asgjë më shumë se një “Gayropë” të degjeneruar. Propagandistët rusë paraqesin perspektivën e një ri-pushtimi të Europës nga “Rusia ortodokse e krishterë” si një “shpëtim” të kontinentit nga lidhja e tij “shkatërruese për shpirtin” me materializmin, diversitetin, barazinë dhe demokracinë.
Edhe Uashingtoni pajtohet, duke pohuar se Europa përballet me një “fshirje qytetëruese”, gjë që e detyron Amerikën “t’i inkurajojë aleatët e saj politikë në Europë të promovojnë këtë ringjallje shpirtërore [të] karakterit dhe historisë së veçantë të kombeve europiane”.

Pavarësisht NATO-s dhe BE-së, kontinenti nuk u shndërrua në ndonjë “Shtete të Bashkuara të Europës”, për të cilat shumëkush bëri thirrje gjatë shekullit të errët XX, përfshirë edhe Winston Churchillin. Duke shmangur multilateralizmin, Pekini, Moska dhe Uashingtoni preferojnë të flasin veç e veç me shtetet europiane. Të vetme, asnjë prej këtyre vendeve nuk është në gjendje të rivalizojë Kinën, Rusinë, e aq më pak Amerikën. Për më tepër, Kremlini vazhdon të prodhojë propagandë përçarëse dhe lajme të rreme me qëllim ndërhyrjen në zgjedhjet europiane dhe nxitjen e urrejtjes mes vendeve të Europës. Synimi është dobësimi i shteteve të kontinentit dhe i dëshirës së tyre për bashkëpunim dhe integrim të mëtejshëm brenda kornizës së BE-së.

As Rusia, as Amerika, as Kina nuk dëshirojnë të përballen me një Europë plotësisht të integruar, të ngjashme me një perandori. Strategjia e re e Sigurisë Kombëtare e SHBA-së pasqyron pikëpamjet e Moskës për Europën. Ky dokument e identifikon Bashkimin Europian si armikun kryesor politik dhe ideologjik të Uashingtonit, duke pretenduar se BE-ja “minon lirinë politike dhe sovranitetin, ndjek politika migracioni që po e transformojnë kontinentin dhe po krijojnë përçarje, përdor censurën e fjalës së lirë dhe shtypjen e opozitës politike, duke sjellë rënie të lindshmërisë, humbje të identiteteve kombëtare dhe të vetëbesimit”. Kjo strategji parashikon mbështetjen e Uashingtonit për partitë ekstremiste të djathta (“patriotike”), duke premtuar “të ndihmojë Europën të korrigjojë trajektoren e saj aktuale”, për shembull përmes ndërhyrjeve në zgjedhje, ashtu siç bën tashmë Rusia.

Çfarë do të ndodhë nëse Amerikës dhe Rusisë u lejohet dorë e lirë mbi Europën? Kremlini do ta shtyjë sferën e tij të ndikimit sa më në perëndim. Britania dhe Franca, si fuqi bërthamore, ka gjasa t’i rezistojnë këtij presioni dhe të pranojnë dominimin amerikan mbi gjysmën perëndimore të kontinentit. Uashingtoni nuk ka interes për Europën Qendrore dhe Lindore, sepse rajoni nuk zotëron elemente të rralla të tokës me vlerë, as kapital apo teknologji me rëndësi të veçantë. Ndarja e kontinentit do ta imitonte nga afër situatën e Luftës së Ftohtë.

Trumpi, ashtu si Putini, respekton vetëm forcën brutale. Prandaj ai flet me mirësjellje me Kimin, “raketierin” e Koresë së Veriut, dhe nuk bëri asgjë kur ky vend dërgoi miliona raketa dhe 13.000 trupa për të mbështetur Rusinë në luftën e saj kundër Ukrainës. Po kështu, presidenti aktual amerikan tregon respekt për Indinë, Izraelin dhe Pakistanin, sepse të gjitha janë fuqi bërthamore. Nga ana tjetër, Trumpit i pëlqen të sillet me përbuzje dhe t’i poshtërojë zyrtarët e BE-së dhe udhëheqësit europianë.
Në shekullin XXI, vetëm vendet me armë bërthamore do të jenë në gjendje të qëndrojnë jashtë sferave perandorake të ndikimit që po formësohen, ose t’i bashkohen njërës sipas dëshirës. Prandaj, në vitin 2025, Arabia Saudite, e udhëhequr nga “Princi i Sharrës së Kockave” Mohammed bin Salman, duke e kuptuar se pasuria e saj gjigante naftore nuk mjafton për të ruajtur sovranitetin e plotë, përfundoi një marrëveshje me Islamabadin që shtrin ombrellën bërthamore të Pakistanit mbi mbretërinë.

Traktati i OKB-së i vitit 1970 për Mospërhapjen e Armëve Bërthamore ka vdekur. Të gjitha vendet që kanë kapacitetin dhe mundësinë financiare do të zhvillojnë ose do të sigurojnë armë bërthamore. Gara ka nisur. Në fund të vitit 2025, Rusia vendosi sisteme raketore me kapacitet bërthamor në Bjellorusi.

IA është nafta e re

Ndërkohë, Riadi dhe vendet e Gjirit po e kënaqin Trumpin me nivele të papara investimesh në SHBA. Me këto para, ato blenë miratimin e presidentit amerikan për ta shndërruar rajonin e tyre në tregun e tretë më të madh të inteligjencës artificiale në botë, pas Amerikës dhe Kinës. IA është nafta e re. Dhe Europa nuk llogaritet.

Në kërkimin e një sfere perandorake ndikimi, Kremlini i bëri vendet post-sovjetike dhe shumicën e Europës të varura nga nafta dhe gazi rus. Pas sulmit të Rusisë ndaj Ukrainës, vendimi i Europës për t’u shkëputur nga hidrokarburet ruse e dobëson Moskën, e cila detyrohet t’ia shesë naftën dhe gazin e saj Kinës dhe Indisë. Europa e ndan me Kinën mungesën e rezervave të veta energjetike, ndryshe nga Amerika. Edhe në garën e IA-së, Europa mbetet prapa.

Me 5.500 qendra të dhënash, Amerika është shumë përpara çdo konkurrenti. Kina ka 450 qendra të tilla, ndërsa Rusia vetëm 250. Europa, ndërkohë, ka mbi 3.000 qendra të dhënash. Megjithatë, statistikat e konsumit total të energjisë në këto qendra janë më pak optimiste për Europën, e cila përbën vetëm 10 për qind të këtij treguesi, ndërsa Amerika dhe Kina përkatësisht 45 dhe 25 për qind. Rusia ka vetëm 0,6 për qind. Konsumi i energjisë lidhet drejtpërdrejt me fuqinë llogaritëse bruto të qendrave. Një tjetër pengesë janë modelet e mëdha gjuhësore shumëgjuhëshe (LLM), mbi të cilat mbështetet IA e avancuar. SHBA-ja ka disa të tilla, Kina një, ndërsa në Europë vetëm Franca ka zhvilluar një të vetëm.

Europë e bashkuar ose dështim?

Me një popullsi prej gjysmë miliardi banorësh dhe një PBB të kombinuar prej 20 trilionë dollarësh amerikanë, BE-ja është e krahasueshme me Amerikën dhe Kinën, të cilat kanë përkatësisht PBB prej 29 dhe 19 trilionë dollarësh. Megjithatë, në rastin e Europës, një pjesë e madhe e këtij potenciali shpërndahet për shkak të mungesës së vazhdueshme të koordinimit në ekonomi, politikë, kërkim-zhvillim dhe sot, më kërcënueshëm se kurrë, në fushën ushtarake. Disi, as BE-ja dhe as NATO-ja nuk kanë ndihmuar për t’i mbyllur këto boshllëqe. Europianët nuk janë në gjendje ta përkthejnë potencialin e tyre shumëgjuhësh dhe multikulturor në LLM po aq të gjithanshëm. Po ashtu, ata nuk arrijnë të rrisin prodhimin e armëve dhe kapacitetet ushtarake për t’u rreshtuar të bashkuar pas Ukrainës pa u mbështetur në ndihmën e Uashingtonit.

Shtetet anëtare të BE-së dhe NATO-s humbasin burime dhe fuqi punëtore duke u përballur të vetme me sfidat e përditshme dhe duke ruajtur me xhelozi sovranitetin e tyre. Bashkimi i sovraniteteve dhe kapaciteteve, që buron nga logjika e integrimit europian, është bërë anatema pas Brexit-it në vitin 2016 dhe ndikimit të propagandës ruse. Megjithatë, Trumpi, Putini dhe Xi-ja i kanë ndryshuar në mënyrë dramatike rregullat e lojës ndërkombëtare. Asgjë nuk ka mbetur nga siguritë dhe garancitë e pasluftës që e mbronin Europën nga erërat e kundërta në marrëdhëniet ndërkombëtare. Tani ka ardhur koha e perandorive të IA-së me ushtri të mëdha konvencionale, stabiliteti i të cilave sigurohet nga rezerva bërthamore gjithnjë e në rritje.

Shtetet anëtare të BE-së duhet të vendosin nëse duan të hyjnë së bashku në këtë lojë të re sipas kushteve të vetë Europës, apo të ecin veç e veç dhe të vetmuara. Në rastin e dytë, nga një subjekt ende i fuqizuar i marrëdhënieve ndërkombëtare në formën e BE-së, ato do të degradojnë në një tufë shtetesh të parëndësishme, të pjekura për t’u rrëmbyer nga kjo apo ajo perandori. Edhe shtetet më të mëdha të Europës për nga territori dhe popullsia janë, në shkallë globale, vetëm të rangut të mesëm.

Zgjedhja nuk mund të ishte më e qartë: midis Shtetesh të Bashkuara të Europës demokratike, të larmishme dhe të vetëbesuara, ose mungesës së lirisë në shtete që do të mbeten sovrane vetëm në emër, por që në realitet do të gjenden nën ndikimin e perandorisë amerikane ose të perandorisë sino-ruse.

Shpresojmë që skenari i parë t’u duket më tërheqës shumicës së europianëve. Por realizimi i tij kërkon punë të vështirë dhe sakrifikimin e sovraniteteve të ngushta shtetërore për të mirën e përbashkët të një Europe të bashkuar. Vetëm një Europë e bashkuar që flet me një zë të vetëm do të jetë në gjendje të qëndrojë në këmbë dhe të vendosë vetë në botën e shekullit XXI të perandorive teknologjike kontinentale. Nuk ka kohë për vetëkënaqësi apo hezitim. Kriza klimatike po e dëmton globin dhe shembja e rendit ndërkombëtar po e bën atë gjithnjë e më të paqëndrueshëm.

Hapi i parë i domosdoshëm drejt unitetit mbarë-europian është të sigurohet fitorja e Ukrainës në luftën e pajustifikuar që Rusia vazhdon të zhvillojë kundër këtij vendi dhe — përmes mjeteve hibride — kundër Europës. Ndërkohë, një Europë e bashkuar duhet të përshpejtojë në maksimum qëndrimin dhe kapacitetet e saj duke hapur një rrugë të shpejtë drejt anëtarësimit të plotë të Ukrainës në BE dhe NATO. Po aq e rëndësishme është që një ombrellë bërthamore e vetme dhe e integruar të shtrihet mbi gjithë Europën, ndërsa e ardhmja e kontinentit do të varet nga bashkimi i përpjekjeve në fushën e IA-së për t’u barazuar dhe për ta tejkaluar Amerikën dhe Kinën në këtë sektor.

Tomasz Kamusella është Reader (Profesor i Asociuar) i Historisë Moderne të Europës Qendrore dhe Lindore në Universitetin e St Andrews në Skoci. Botimet e tij të fundit përfshijnë Niapolskaja Polšča (Technalohija 2025), Papusza / Bronisława Wajs: Tears of Blood: A Poet’s Witness Account of the Nazi Genocide of Roma (2024), Rreziqet e Neoimperializmit rus (Kristalina 2024), Languages and Nationalism Instead of Empires (Routledge 2023), Politika gjuhësore dhe gjeopolitika (Littera 2023), Politics and the Slavic Languages (Routledge 2021) dhe Eurasian Empires as Blueprints for Ethiopia (Routledge 2021). Vepra e tij referuese Words in Space and Time: A Historical Atlas of Language Politics in Modern Central Europe (CEU Press 2021) është e disponueshme si botim me akses të hapur.
Pergatiti Bardhyl Selimi, 31 janar 2026